– Інтэрв‘ю для газеты «Товарищ»? З задавальненнем. Ведаеш, калі я вучылася на гістфаку, а потым у аспірантуры, грунтоўна вывучала марксізм-ленінізм. І зразумела, што чытанне гэтай літаратуры дапамагае разуменню сітуацыі ў краіне. Праўда, камунізму ў СССР было зусім замала, як і зараз у Беларусі. Таму і мая бабка, камуністка з вялікім стажам, цяперашняга лідэра Беларусі называла выключна з памяншальным суфіксам, іранічна.

– Кася, наконт таямніцы характару – ты і ўвасабленнне прыгажосці і шчырасці на беларускай сцэне, але і цвёрдасці ў тваёй жыццёвай пазіцыі хапае. Хто ты па гараскопе?

– Я блізняты, і гэта, відаць, бачна – мяне многа. Да таго ж, я сама з сабой размаўляю, пастаянна вяду дыялог.

– А дыялог са слухачом? Вельмі ж рэдка можна пачуць у дзяржаўных медыях прадстаўнікоў беларускай рок-класікі. Дзейнічае славуты ліст забароненых выканаўцаў – тых, хто наважваўся ўдзельнічаць у недзяржаўных праектах і спяваць на апазіцыйных імпрэзах.

– Дзяржаўныя тэлепраекты ва ўсіх краінах прапагандысцкія і фальшывыя, абслугоўваюць толькі паноўныя колы з іх інтарэсамі. Нават англійскі ВВС, хоць мера свабоды і аб’ектыўнасці там вышэйшая.

А ў нас тым болей. Бо беларускага шоў-бізнесу як такога няма – рэдка хто можа пражыць з канцэртаў ды продажу плытак. Насамрэч у нацыянальныя культурныя праекты – самыя разнастайныя – у невялікіх краінах, дзе бізнес-ініцыятывы немагчымыя з-за малой колькасці насельніцтва, як і ў Беларусі, павінна ўкладаць сродкі дзяржава. Але беларуская дзяржава сёння гэтага не робіць.

І які вынік – катастрафічна нізкая якасць праграм. І расчараваннем робяцца перадачы нават вельмі патрэбныя, як апошні чатырохсерыйны цыкл пра Касцюшку.

Дзяржава, нават калі яна будуецца не па «нацыянальнай», а так званай «сацыяльнай» мадэлі, як, прыкладам у Францыі, законамі абараняе сваю культуру, мову, традыцыі. Часам у нас робяцца неабходныя крокі ў гэтым накірунку, як пастанова пра 75 працэнтаў беларускага вяшчання на FM-станцыях. Такія законы ёсць паўсюль, у той жа Францыі. Але паўсюль яны накіраваны на абарону сваёй мовы – бо ў Францыі ідзе пра франкамоўную песню. У нас жа пад вызначэнне беларускай песні трапляе ўсялякая бяздарная творчасць аранжыроўшчыкаў і псеўдакампазітараў, пераробленая расiйская і сусветная папса і кампазіцыі, праспяваныя на кожнай, не толькі беларускай мове. І такім чынам мы папулярызуем і падтрымліваем сваё? Абсурд.

Таму ў нашых умовах існавання спісаў дазволеных і недазволеных выканаўцаў квота на 75 працэнтаў «беларускай» музыкі вельмі шкодная.

Так што ў творцаў зараз вялікая праблема – каб пачулі, убачылі, прачыталі.

– А сярод розных  плыняў творчасці як бы ты вызначыла сваё месца?

– Ведаеш, я люблю паэзію сучасных «вялікіх»: Бураўкіна, Някляева… Але гэта вобразнасць не майго пакалення. Той жа Някляеў, некаторыя месцы паэмы якога пра Чарнобыль мяне проста ўразілі як прарочыя, цалкам, здаецца мне, застаўся ў межах эстэтыкі шасцідзесятнікаў, Еўтушэнкі. Мы ж стваралі інакш. У нашым пакаленні нараджалася больш жорсткая, «сацыяльная» песня, якая клікала да канкрэтнага дзеяння, як у Сокалава-Воюша. І мне падаецца, зараз, калі я выступаю асабліва перад моладдзю, «каліноўцамі», што былі на плошчы пасля 19 сакавіка 2006 года, што маю музыку ўспрымаюць як гэткую прыгожую спеўную класіку. А зноў запатрабаванай робіцца сацыяльная тэма. Для моладзі час паэтычных рэфлексій скончыўся, як ён мусіць скончыцца і для палітыкаў. Хопіць «думаць», трэба дзейнічаць. Сама гісторыя патрабуе дзейнічаць, і патрабуе іншых песняў. Але я буду заставацца іншай. Я не прэтэндую на эстэтычную «вышэйшасць» таго накірунку, які мне бліжэйшы. Але мне падаецца, што кожны творца больш па-мастацку выяўляецца ў той сферы, дзе ён гучыць натуральна.

– Але ж гэта назаўсёды перадвызначае твой канцэртны лёс – цябе чакаюць толькі камерныя залы.

– Так, я разумею гэта. Але, вандруючы па краіне, я ведаю, што не адна, нас многа, такіх, хто адчувае і думае падобна да мяне. І не толькі ў Мiнску, але і ў правінцыі. І я не баюся застацца самотнай. Калісьці добрая беларуская музыка зноў выйдзе і на сцэну Палаца рэспублікі, і на тэлівізію, і гэта будзе ўспрынята як натуральнае.

Дарэчы, на праваслаўныя Каляды мне выпала наведаць Іркуцк на запрашэнне мясцовай беларускай суполкі, якое арганізаваў яе лідар Алег Рудакоў. І гэта было незабыўнае ўражанне не толькі таму, што апошнія 20 гадоў, выязжаючы ў еўрапейскія краіны, я не наведвала Расію.

За кошт актыўнай працы суполкі там склаўся высокі імідж беларуса – беларусам быць прэстыжна. Нашчадкі людзей, вывезеныя яшчэ за Сталыпіным, прыгадваюць і аднаўляюць свае традыцыі і абрады, да беларусаў цягнуцца палякі, літоўцы. І гэта было так дзіўна і цікава назіраць падчас двух маіх канцэртаў –  вялікага ў залі Дома акцёра і камернага на святкаванні Калядаў. Там маладым людзям 20-22 гадоў так хочацца вылучацца сваёй «інакшасцю» на фоне іншых насельнікаў шматнацыянальнай Сібіры. Яны імкнуцца паказваць сябе прадстаўнікамі вялікай, багатай культурнай беларускай традыцыі.

– Вы разам з В.Корзунам займаецеся выдавецтвам і вярнулі беларускаму чытачу самы знакаміты раман польскамоўнага беларускага пісьменніка, авантурніка і кантрабандыста міжваенных часоў Сяргея Пясецкага «Запіскі афіцэра Чырвонай арміі» – памфлет пра падзеі Другой сусветнай вайны ў Беларусі. «Гісторыя аднаго немца. Успаміны 1914-1933» С.Хафнэра – гэта ўжо аналіз умоваў выспявання нацыянал-сацыялізму ў Нямеччыне. А што чытае Кася-выдавец у вольны час?

– Зараз у мяне «замежны» перыяд, захапілася французскай сучаснай літаратурай. А апошні твор, які прачытала, належыць пяру Х.Картасара. Яшчэ «Жарсці па Эвіце» Абеля Поссэ пра жонку аргентынскага дыктатара Перона. Чытанне замежнай літаратуры выклікае ў мяне пачуцце таго, наколькі часам мала мы ведаем навакольны свет. І наколькі перабольшваем свае праблемы, гаворачы пра складанасці жыцця ва ўласнай краіне.

Я ніколі не чытала ніводнай кулінарнай кнігі, апрача абсалютна шэдэўральнага твора – Пахлёбкіна «Тайны здоровой кухни», які я ўсім раю. Там няма ніводнага рэцэпта, але патлумачана – што, як, чаму і ў якой паслядоўнасці рабіць. З яе вынікае, што і да гатавання ежы трэба ставіцца як да творчасці. Часам спалучаць неспалучальнае, рабіць тое, што табе хочацца. На гэта трэба час, але я гэта люблю, вырабляючы розныя такія «бздыкі», такую «джазавую кухню», бо выяўляць сябе можна ў розным.

– А чым выклікана тваё захапленне кіно?

– Гэта таксама спроба выказаць сябе новымі сродкамі, знайсці кантакт з людзьмі. Хаця я ніколі не была чалавекам музычнай тусоўкі і ніколі не ўвайду ў кіношную тусоўку. Я чалавек вонкавы, і мне таму лёгка пераходзіць да новага.

У кіно застаецца праблема ацэнкі якасці, якая заўсёды вырашалася дзіўным чынам. Раней пра тое, што добра, нам казалі з Масквы. Зараз гэта вырашаецца на еўрапейскіх конкурсах альбо па прынцыпе – калі фільм купілі (палякі, амерыканцы), то гэта добра. Умоваў аб’ектыўнай ацэнкі нашая дзяржава не стварае, і ў гэтым я бачу яе падыход нават як антынацыянальны. Усё, што сваё – кепскае.

– Хочаш сказаць, што дзяржаўны апарат дзейнічае на карысць нейкага вонкавага боку?

– Ды не, ён дзейнічае нікаму не на карысць – ні расійцам, ні амерыканцам, ні палякам. «Не даставайся ж ты, Беларусь, нікому!», дзейнічае, каб сутыкнуць усіх з усімі.

– А як табе лёс самага гучнага конкурсу, Рок-каранацыі, апошняя дзея якога адбылася 25 лютага 2007 года? Пераспяваная ў акустычным фармаце твая ранняя кампазіцыя «Шостае падарожжа» увайшла там у пераможны кампакт-дыск у намінацыі «Праект года», віншую!

– На імпрэзе я не была. Гэта ўжо зусім іншая каранацыя, не тая, якую стварыў Міхал Анемпадыстаў, яе робяць ужо зусім іншыя людзі. Зала сабралася поўная, бо зараз і пайсці няма куды, але потым цягам канцэрта мне званілі людзі, якіх я сто гадоў не чула, пытаючыся: а дзе ж тыя выканаўцы, якіх яны чакалі там сутрэць? Я усё ж такі лічу, што падчас дыктатуры немагчыма праводзіць ніякіх конкурсаў. І нават гуляцца ў гэта не трэба. Гэта зноў вяртае нас да пытання: як ставіцца да БТ, ці даносіць сваё праз ідэалагізаваныя каналы? Я лічу, што зараз гэта проста немагчыма. І кожны мусіць трымацца свайго.

Гутарыў
Аляксей ХАДЫКА