13 жніўня завяршыўся чарговы этап фарміравання ўчастковых выбарчых акруг. Лічаныя прадстаўнікі апазіцыі парйшлі ў склад участковых камісій, якія і будуць у выніку лічыць галасы выбаршчыкаў.

Старшыня Беларускага Хельсінкскага камітэта Алег Гулак аналізуе выбарчую сітуацыю ў краіне.

-Сітуацыя ў краіне ў прынцыпе не змянілася; але методыкі, працэдуры выбарчай несвабоды – іншыя.

Калі раней удзельнікі выбарчага працэсу станавіліся ахвярамі менавіта выбарчага працэсу: людзям перашкаджалі збіраць подпісы, не бралі подпісы на рэгістрацыю і гэтак далей, то цяпер перашкоды робяцца прасцейшымі. Зараз ціск на людзей вядзецца фармальна па-за выбарчым парцэсам: выклікаюць на допыты па выбуху ў Мінску 4 ліпеня, хаця ўсе разумеюць, што выклікі гэтыя звязаныя з актыўнасцю чалавека на выбарах; цягаюць людзей па падатковых інспекцыях, па органах фінансавых расследаванняў, “ціснуць” на працы. Некаторыя з удзельнікаў кампаніі ўжо сталі ахвярамі, як гэта сталася з кобрынскім актывістам Партыі БНФ Аляксанджрам Мехам, звольненым з парцы.

Назіральнікі, хаця іх і рэгіструюць у якасці назітральнікаў, у большасці сваёй пазбаўленыя магчымасці весці рэальнае назіранне за выбарамі. Гэта першае. Па-другое, ідзе ўціск на ўдезльнікаў выбарчага парцэсу, з-за якога многія людзі адмаўляюцца ад удзелу ў ініцыятыўных групах, ад удзелу ў зборы подпісаў.

Вельмі важным этапам для ўсёй выбарчай кампаніі з’яўляецца фарміраванне акруговых і ўчастковых выбарчых камсій. Калі ў акруговыя камісіі прадстаўнікі апазіцыі і прайшлі (нязначная колькасць), то ў склад участковых камісій прадстаўнікі апазіцыі амаль не траплі. У выніку мы атрымалі камісіі, у складзе якіх амадль няма прадстаўнікоў апазіцыі. А тыя апазіцыянеры, якія ўсё-такі трапілі ва ўчастковыя камісіі, уключаныя ў скалад спецыфічных участковых камсій: у бальніцах, вайсковых частках. Вынікі галасавання на такіх участках істотнага значэння мець не будуць.

У мяне ў руках цікавы дакумент, які атрымалі нашы назіральнікі. Гэта – спіс кіруючага складу ўчастковых камісій па Полацкай-Гарадской выбарчайц акрузе №28. У гэтым спісе ўтрымліваюцца звесткі на патэнцыйных старшыняў, намеснікаў старшыняў і сакратароў камісій. Там сфармаваныя 33 участковыя камісіі, і па ўсіх 33 камісіях ёсць звесткі, хто мусіў узначаліць гэтыя камісіі. Гэтая папера не падпісаная, але нават па афармленні можна прыйсці да высновы, што гэты дакумент выспеў у Полацкім выканкаме.

Атрымалі мы гэты спіс 6 жніўня, аб чым сведчыць складзены акт – каб пацвердзіць, што спіс існаваў ужо 6 жніўня (фарміраванне ўчастковых камісій завяршылася толькі 13 жніўня! – Рэд.).

Участковыя камісіі ўжо сфарміраваныя, праведзеныя сходы па абранні іхняга кіраўніцтва. Мы параўналі спісы ад 6 жніўня з выніквоымі спісамі. І атрымалі: старшыні камісій знмяніліся толькі ў двух выпадках. Але пры гэтым па 21-й участковай камісіі старшыня і намеснік памяняліся месцамі, а па 9-й участковай камісіі старшынём камісіі стаў шэраговы сябра камсіі, а патэнцыйны кіраўнік – шэраговым сябрам. Ёсць яшчэ 3-4 унутраныя перастаноўкі ў асобах намеснікаў і сакратароў.

Такім чынам, больш за 90% першапачатковага спісу кіраўніцтва камісій засталося ў кіраўніцтве. Мы прыйшлі да высновы, што рэальна камісіі былі створаныя задоўга да таго, як органы выканаўчай улады атрымалі спісы кандыдатаў у члены камісій. Гэта сведчыць пра парушэнні Выбарчага кодэкса і пра занадта актыўны ўдзел выканаўчай улады ў выбарчым працэсе. Гэітыя дакументы мы накіруем у пракуратуру і Цэнтрвыбаркам.

Зверху паступіла ўказанне: рабіць як меней перашкод для прэтэндэнтаў на дэпутацкія месцы. У Брэсце і Гомелі нашыя назіральнікі атрымлівацюь доступ паўсюль, хаця ў іншых рэгіёнах сіуацыя іншая. Я мяркую, што адмоў у рэгістрацыі кандыдатамі амаль не будзе. Усё будзе адбывацца на этапе падліку галасоў. А лічыць галасы будуць участковыя камісіі, якія сфармаваныя так, як сфармаваныя.